Cách chăm sóc sen đá không bị úng, không bị dài thân: tưới nước, ánh sáng, giá thể và nhân giống

«Cách chăm sóc sen đá» là câu hỏi quen thuộc của người mới chơi cây, nhất là sau khi mua một chậu sen đá xinh xắn ở Đà Lạt hay ngoài chợ hoa rồi thấy nó úng nhũn hoặc vươn dài chỉ sau vài tuần. Sen đá không khó, nhưng nó cần đúng hai thứ: nhiều nắng và ít nước. Hiểu đúng về sen đá Sen đá (Echeveria và nhiều loại mọng nước khác) trữ nước trong lá. Vì thế cây chịu hạn rất tốt, còn đất ẩm lâu ngày thì rễ thối. Sen đá ở Việt Nam phần lớn được trồng ở Đà Lạt, nơi khí hậu mát và khô hơn. Mang về đồng bằng nóng ẩm, cây cần thêm chút chú ý.

Ánh sáng 1. Đặt cây nơi có nắng trực tiếp ít nhất 4 đến 6 tiếng mỗi ngày, tốt nhất là nắng sáng. Ban công, bậu cửa sổ hướng đông hoặc nam là lý tưởng. 2. Cây thiếu nắng sẽ vươn dài thân, lá thưa và nhạt màu, nghiêng về phía cửa sổ. Phần đã dài không co lại được, nhưng có thể cắt ngọn để trồng lại. 3. Nắng gắt buổi trưa mùa hè ở miền Nam và miền Trung có thể làm cháy lá. Dùng lưới che 30 đến 50 phần trăm hoặc dời cây vào chỗ có nắng nhẹ hơn trong những ngày nóng nhất. 4. Cây mới mua từ chỗ râm về cần làm quen với nắng dần dần trong một đến hai tuần. Tưới nước 1. Chỉ tưới khi giá thể đã khô hẳn. Cắm một que tre xuống đáy chậu: rút lên khô và sạch là được tưới. 2. Khi tưới, tưới đẫm đến khi nước chảy ra lỗ thoát, rồi đổ bỏ nước trong đĩa lót. 3. Thường là 5 đến 10 ngày một lần vào mùa khô, thưa hơn vào mùa mưa. Đừng tưới theo lịch cứng, hãy kiểm tra đất. 4. Tưới vào gốc, tránh đọng nước giữa nõn lá. Tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát, không tưới lúc nắng gắt. 5. Mùa mưa là mùa nguy hiểm nhất: để cây dưới mái che, không để mưa dầm vào chậu. Giá thể và chậu 1. Chậu phải có lỗ thoát nước. Chậu đất nung thoát hơi tốt hơn chậu nhựa. 2. Giá thể phải thoáng, thoát nước nhanh. Công thức phổ biến: xơ dừa hoặc đất sạch trộn với đá perlite, đá pumice, sỏi nhỏ hoặc trấu hun, khoảng một phần đất và một đến hai phần vật liệu thoát nước. 3. Tránh dùng đất thịt nặng hoặc đất vườn giữ nước lâu. Bón phân Bón ít. Phân tan chậm dạng viên rải một nhúm nhỏ vài tháng một lần, hoặc phân NPK pha loãng một nửa liều mỗi tháng trong mùa cây phát triển là đủ. Nhân giống 1. Bằng lá: tách nguyên chiếc lá khỏe từ thân, để khô 2 đến 3 ngày, đặt nằm trên giá thể khô ở chỗ sáng nhưng không nắng gắt. Sau vài tuần lá ra rễ và cây con. Chỉ phun ẩm nhẹ khi đã có rễ. 2. Bằng ngọn hoặc cây con: cắt ngọn, để vết cắt khô một đến hai ngày rồi cắm vào giá thể khô. Các vấn đề thường gặp 1. Lá mềm nhũn, trong suốt, thân thâm đen: úng nước, thối rễ. Ngừng tưới, nhấc cây ra, cắt bỏ phần thối, để khô rồi trồng lại vào giá thể mới khô ráo. 2. Lá nhăn nheo nhưng vẫn chắc: thiếu nước, tưới đẫm một lần. 3. Đốm trắng như bông ở nách lá: rệp sáp. Dùng tăm bông chấm cồn lau sạch, lặp lại mỗi tuần. 4. Lá dưới cùng khô dần: nếu thỉnh thoảng một vài lá, đó là lá già tự nhiên. Ảnh: hortulus, CC BY 2.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/) — nguồn: https://www.flickr.com/photos/15845498@N00/8737082264