Múa rối nước: nghệ thuật độc đáo của đồng bằng Bắc Bộ, các tích trò quen thuộc, chú Tễu, cách người nghệ nhân điều khiển con rối và nơi xem ở Hà Nội

Múa rối nước là loại hình sân khấu dân gian gắn liền với nền văn minh lúa nước của đồng bằng sông Hồng. Ở rất ít nơi trên thế giới có nghệ thuật giống như vậy: những con rối gỗ như tự bước đi, nhảy múa, đánh vật trên mặt nước, trong tiếng trống, tiếng chèo và tiếng pháo. Bài viết này giúp bạn hiểu và thưởng thức múa rối nước sâu hơn. Nguồn gốc Múa rối nước được cho là đã có từ thời Lý, gần một nghìn năm trước. Dấu tích còn được ghi trên một tấm bia đá thời Lý. Nghệ thuật này phát triển ở các làng quê đồng bằng Bắc Bộ, nơi có ao, hồ, đầm, gắn với những ngày hội làng, lễ tết và thời điểm nông nhàn. Nhiều phường rối nước truyền thống ở các tỉnh như Thái Bình, Nam Định, Hải Dương, Hà Nội và Bắc Ninh vẫn còn giữ nghề qua nhiều thế hệ. Thủy đình và cách biểu diễn Sân khấu là một mặt nước, phía sau là thủy đình, một ngôi đình nhỏ có mái che bằng mành tre. Các nghệ nhân đứng sau mành, ngâm mình dưới nước, có khi tới thắt lưng, để điều khiển con rối. Con rối được tạc bằng gỗ sung, loại gỗ nhẹ, nổi trên nước, sơn nhiều lớp sơn ta để chống nước. Con rối được điều khiển bằng sào hoặc hệ thống dây giấu dưới mặt nước. Mặt nước đục giúp che giấu cơ cấu điều khiển, tạo cảm giác rối tự cử động. Kỹ thuật điều khiển của mỗi phường thường được giữ kín, truyền lại trong phường. Chú Tễu Chú Tễu là nhân vật quen thuộc nhất của múa rối nước: một chú bé bụ bẫm, mặc khố, cười tươi. Tễu thường xuất hiện đầu chương trình để giới thiệu các tiết mục và có những câu nói hóm hỉnh, phê phán thói hư tật xấu, đại diện cho tiếng nói của người nông dân. Những tích trò quen thuộc Các tiết mục thường phản ánh đời sống lao động và lễ hội ở làng quê: cày cấy, chăn trâu thổi sáo, câu ếch, bắt vịt, đánh cá. Các trò lễ hội như đua thuyền, đánh vật, múa rồng, múa lân, múa tiên. Những tích truyện lịch sử và truyền thuyết như Lê Lợi trả gươm cho Rùa Thần ở hồ Gươm. Âm nhạc chèo, với trống, sáo, đàn bầu, nhị, phách và tiếng hát, đi kèm suốt buổi diễn. Xem múa rối nước ở đâu Ở Hà Nội, các nhà hát múa rối gần hồ Hoàn Kiếm và Nhà hát Múa rối Việt Nam có các suất diễn hằng ngày, phục vụ cả khách trong nước và quốc tế. Nên đặt vé trước vào mùa du lịch. Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam có khu thủy đình ngoài trời và thường có các buổi biểu diễn của các phường rối truyền thống. Vào dịp lễ hội ở một số làng nghề, bạn có thể được xem rối nước trên ao làng, trong không khí dân dã nhất. Một buổi diễn thường kéo dài khoảng 45 phút đến một tiếng, phù hợp cho cả trẻ em. Mẹo khi đi xem Chọn chỗ ngồi gần sân khấu để thấy rõ chi tiết các con rối, nhưng hàng đầu có thể bị bắn nước trong các màn sôi động. Đọc trước tóm tắt các tiết mục để hiểu nội dung, nhất là nếu đi cùng người nước ngoài. Không dùng đèn flash khi chụp ảnh. Giữ gìn một nghề quý Nghề múa rối nước truyền thống đang đối mặt với nhiều khó khăn: nghệ nhân lớn tuổi, người trẻ ít theo nghề, các phường làng thiếu kinh phí. Đi xem, giới thiệu cho bạn bè và ủng hộ các phường rối là cách góp phần giữ gìn nghệ thuật đặc sắc này.