Xôi: ngâm nếp, đồ xôi dẻo không nát, xôi gấc, xôi xéo, xôi lá cẩm và xôi mặn

Xôi là món ăn gắn với người Việt từ bữa sáng vội vàng trên đường đi làm đến mâm cỗ ngày Tết, đám cưới hay giỗ chạp. Từ gạo nếp, mỗi vùng có cách làm riêng: xôi gấc đỏ may mắn, xôi xéo Hà Nội, xôi lá cẩm tím của vùng cao, xôi mặn Sài Gòn. Bài này hướng dẫn cách đồ xôi dẻo mà không nát và một số món xôi phổ biến. Chọn và ngâm gạo nếp Chọn nếp cái hoa vàng hoặc nếp nương hạt tròn, đều, thơm. Vo sạch, ngâm nước khoảng 6 đến 8 tiếng hoặc qua đêm, cho thêm chút muối. Gạo ngâm đủ sẽ bóp nhẹ là vỡ. Để ráo trước khi đồ. Cách đồ xôi 1. Đun sôi nước trong nồi hấp, xửng hoặc chõ. Lót vải màn hoặc lá chuối. 2. Rải gạo đều, dùng đũa xăm vài lỗ để hơi nước đi đều. 3. Đậy kín, đồ khoảng 20 đến 25 phút. 4. Mở nắp, rưới đều một chút nước pha muối hoặc mỡ gà, đảo nhẹ cho đều. 5. Đồ thêm 10 đến 15 phút đến khi hạt nếp chín trong và dẻo. Đồ hai lần giúp xôi chín đều, hạt săn và không bị nhão. Xôi gấc Lấy phần thịt gấc, trộn với chút rượu trắng và muối, rồi bóp đều với gạo nếp đã ngâm cho hạt nhuộm màu đỏ cam. Đồ như trên, khi gần chín thì trộn thêm đường và chút mỡ hoặc nước cốt dừa. Màu đỏ của gấc tượng trưng cho may mắn, nên xôi gấc thường có trên mâm cúng Tết và đám cưới. Xôi xéo Món sáng nổi tiếng của Hà Nội. Xôi nếp nhuộm nghệ nhẹ, phủ lớp đậu xanh hấp chín, đánh nhuyễn và cắt mỏng, rưới mỡ gà, rắc hành phi giòn. Xôi lá cẩm Lá cẩm đun lấy nước tím, ngâm gạo nếp để nhuộm màu. Đồng bào vùng cao còn làm xôi ngũ sắc với nhiều loại lá rừng, thường có trong dịp lễ hội. Xôi mặn Kiểu Sài Gòn, xôi trắng ăn kèm lạp xưởng, chả lụa, trứng cút, ruốc (chà bông), pa tê, hành phi và nước tương. Xôi đậu và xôi lạc Trộn đậu xanh, đậu đen hoặc lạc đã ngâm với gạo nếp rồi đồ chung. Ăn kèm muối vừng hoặc ruốc. Bảo quản Xôi ngon nhất khi còn nóng. Xôi nguội có thể hấp lại. Không để xôi có nước cốt dừa, thịt, trứng ở nhiệt độ phòng quá lâu, nhất là mùa nóng. Lưu ý sức khỏe Gạo nếp nhiều tinh bột và dễ gây đầy bụng nếu ăn nhiều. Người cần kiểm soát đường huyết nên ăn lượng vừa phải. Mâm xôi ngày lễ Đĩa xôi gấc hình tròn hoặc đóng khuôn, bên cạnh con gà luộc trên mâm cúng, là hình ảnh quen thuộc trong những ngày Tết của nhiều gia đình Việt.